## Jak czytać tę listę Określenie „amerykański artysta przed 1900 rokiem” jest wygodne, ale nieprecyzyjne. W praktyce trzeba rozstrzygnąć trzy kwestie: - miejsce urodzenia – czy twórca przyszedł na świat w koloniach lub Stanach Zjednoczonych, - miejsce działalności – wielu artystów pracowało głównie w Europie, zwłaszcza w Londynie, Monachium i Paryżu, - okres aktywności – część nazwisk debiutowała przed 1900 rokiem, ale największą sławę zdobyła później. Dlatego traktuj każdą listę jako punkt wyjścia, a nie zamknięty kanon. Poniższe zestawienie obejmuje twórców, których działalność przypada na okres do końca XIX wieku. ## XVIII wiek – portret, historia i pierwsze instytucje Sztuka kolonialna i wczesnorepublikańska to przede wszystkim malarstwo portretowe oraz sceny historyczne związane z rewolucją. Warto zapamiętać następujące nazwiska: - John Singleton Copley (1738–1815) – najwybitniejszy portrecista kolonialnego Bostonu; później działał w Anglii. - Gilbert Stuart (1755–1828) – autor najbardziej znanych wizerunków George’a Waszyngtona. - John Trumbull (1756–1843) – malarz scen z wojny o niepodległość. - Charles Willson Peale (1741–1827) – portrecista, przyrodnik i założyciel muzeum w Filadelfii. - Benjamin West (1738–1820) – urodzony w Pensylwanii, karierę zrobił w Londynie jako malarz historyczny. - John Vanderlyn (1775–1852) – łączył klasycyzm z tematyką amerykańską. - Washington Allston (1779–1843) – malarz i pisarz, prekursor romantyzmu w sztuce amerykańskiej. - Ralph Earl (1751–1801) – portrecista Nowej Anglii. - Samuel F. B. Morse (1791–1872) – zanim zajął się telegrafem, był cenionym malarzem portretów i scen historycznych. Nazwiska z rodziny Peale’ów – Jamesa, Raphaelle’a i Rembrandta – przewijają się przez oba stulecia i warto je traktować jako osobny, rodzinny wątek w historii sztuki amerykańskiej. ## XIX wiek – pejzaż i szkoła Hudson River Najsilniejszym nurtem XIX-wiecznej sztuki amerykańskiej był pejzaż, w którym krajobraz pełnił funkcję niemal narodową. - Thomas Cole (1801–1848) – uznawany za założyciela szkoły Hudson River. - Asher B. Durand (1796–1886) – pejzażysta i teoretyk tego nurtu. - Frederic Edwin Church (1826–1900) – monumentalne widoki natury. - Albert Bierstadt (1830–1902) – rozległe pejzaże zachodniej Ameryki. - Thomas Moran (1837–1926) – krajobrazy Zachodu, w tym okolice Yellowstone. - Sanford Robinson Gifford (1823–1880) i Jasper Francis Cropsey (1823–1900) – przedstawiciele luminizmu. - John Frederick Kensett (1816–1872) – spokojne, oszczędne kompozycje. - Fitz Henry Lane (1804–1865) – mistrz widoków portowych. - George Inness (1825–1894) – pejzaż bardziej nastrojowy, bliższy tonalizmowi. - Martin Johnson Heade (1819–1904) – pejzaże, martwe natury i scenki z kolibrami. ## Realizm, malarstwo rodzajowe i portret - William Sidney Mount (1807–1868) – sceny z życia wiejskiego Long Island. - George Caleb Bingham (1811–1879) – życie nad rzeką Missouri. - Eastman Johnson (1824–1906) – malarstwo rodzajowe i portrety. - Lilly Martin Spencer (1822–1902) – jedna z niewielu kobiet, które w tym okresie utrzymywały się z malarstwa rodzajowego. - Winslow Homer (1836–1910) – od ilustracji wojennych po marynistykę. - Thomas Eakins (1844–1916) – bezkompromisowy realizm, anatomia i portret. - William Merritt Chase (1849–1916) – portret i pejzaż, wpływ europejskiego malarstwa. ## Impresjonizm i twórcy działający za oceanem Wielu amerykańskich artystów końca XIX wieku kształciło się w Paryżu i wystawiało w Europie. - Mary Cassatt (1844–1926) – związana z kręgiem impresjonistów, malarka macierzyństwa i codzienności. - James McNeill Whistler (1834–1903) – eksperymenty z kolorem i kompozycją. - John Singer Sargent (1856–1925) – urodzony we Florencji, ale związany ze środowiskiem amerykańskim; mistrz portretu. - Childe Hassam (1859–1935) – impresjonizm w amerykańskim wydaniu. - Theodore Robinson (1852–1896) – pejzaż inspirowany pobytem w Giverny. - Cecilia Beaux (1855–1942) – portrecistka. - Lilla Cabot Perry (1848–1933) – malarka i popularyzatorka impresjonizmu. - Henry Ossawa Tanner (1859–1937) – jeden z najważniejszych czarnoskórych malarzy tego okresu. ## Rzeźba - Hiram Powers (1805–1873) – neoklasyczna rzeźba, pracował we Włoszech. - Harriet Hosmer (1830–1908) – rzeźbiarka działająca w Rzymie. - Edmonia Lewis (ok. 1844–1907) – rzeźbiarka o mieszanym pochodzeniu, również związana z Rzymem. - Augustus Saint-Gaudens (1848–1907) – pomniki i reliefy o wysokim kunszcie. - Daniel Chester French (1850–1931) – autor wielu publicznych monumentów. ## Twórcy afroamerykańscy, Zachód i martwa natura - Robert S. Duncanson (1821–1872) – pejzażysta z Cincinnati. - Edward Mitchell Bannister (1828–1901) – pejzaże, związany z Providence. - George Catlin (1796–1872) – portrety i dokumentacja kultur rdzennych mieszkańców Ameryki. - Alfred Jacob Miller (1810–1874) – szkice i obrazy z wypraw na Zachód. - John James Audubon (1785–1851) – ilustracje ptaków, łączące sztukę i obserwację przyrodniczą. - Frederic Remington (1861–1909) i Charles M. Russell (1864–1926) – ikonografia amerykańskiego Zachodu. - William Harnett (1848–1892) i John Frederick Peto (1854–1907) – mistrzowie trompe-l’oeil. - Albert Pinkham Ryder (1847–1917) – nastrojowe, symboliczne kompozycje. ## Jak weryfikować informacje o tych artystach online Przy pracy z taką listą najważniejsza jest dyscyplina źródłowa. Sprawdzone podejście: 1. Zacznij od kolekcji muzealnych. Katalogi online dużych instytucji (m.in. Smithsonian American Art Museum, Metropolitan Museum of Art, National Gallery of Art, Art Institute of Chicago) podają dane o obiekcie, proweniencję i przypisanie autorskie. 2. Traktuj encyklopedie internetowe jako punkt startowy, nie jako źródło końcowe. Daty i atrybucje bywają tam aktualizowane, a czasem się różnią między wersjami językowymi. 3. Uważaj na atrybucje. Obraz „przypisywany” danemu artyście to coś innego niż obraz „autorstwa”. W katalogach aukcyjnych i muzealnych te sformułowania mają konkretne znaczenie. 4. Sprawdzaj prawa do wizerunku. Zasady korzystania z reprodukcji zależą od jurysdykcji, daty publikacji i polityki konkretnej instytucji – nie zakładaj, że wiek dzieła automatycznie oznacza swobodne użycie. 5. Porównuj kilka źródeł. Jeden katalog, jedno muzeum i jedna baza to za mało, jeśli publikujesz tekst lub przygotowujesz materiał do nauki. ## Nauka w grupie przez czat – praktyczne zastosowanie Jeśli chcesz uporządkować tę wiedzę, dobrze sprawdza się praca zespołowa w kanale tekstowym lub czacie grupowym: - ustalcie jednego artystę na tydzień i przypisujcie mu osobny wątek, - do każdego wpisu dodawajcie link do kolekcji muzealnej, nie do losowego bloga, - prowadźcie wspólną notatkę z datami i tytułami dzieł, żeby uniknąć rozbieżności, - przy każdej reprodukcji zapisujcie, skąd pochodzi i kto ją udostępnia, - na koniec cyklu zróbcie krótkie podsumowanie w formie osi czasu – od portretu kolonialnego do impresjonizmu. Taki format działa, ponieważ wymusza cytowanie źródła i pozwala szybko wychwycić błędy, które pojedyncza osoba łatwo przeoczy. ## Podsumowanie Amerykańska sztuka przed 1900 rokiem to nie jeden nurt, lecz kilka równoległych ścieżek: portret kolonialny, pejzaż szkoły Hudson River, realizm, impresjonizm, rzeźba neoklasyczna i dokumentacja Zachodu. Lista nazwisk jest użyteczna tylko wtedy, gdy towarzyszy jej nawyk sprawdzania informacji u źródła – najlepiej w cyfrowych katalogach muzeów. Wtedy z prostego zestawienia robi się realne narzędzie do nauki i do dyskusji w grupie.